1
00:00:14,200 --> 00:00:15,300
Massivlər nədir?

2
00:00:15,400 --> 00:00:16,800
Gəlin, massivi,

3
00:00:16,900 --> 00:00:18,600
kiçik bir rəf kimi təsəvvür edək.

4
00:00:21,100 --> 00:00:21,800
Bu olsun,

5
00:00:22,300 --> 00:00:24,000
bu bizim videodakı rəfimiz

6
00:00:24,600 --> 00:00:25,800
və bizim kitablar.

7
00:00:26,400 --> 00:00:27,500
Biz, indi,

8
00:00:27,900 --> 00:00:28,500
hər bir kitabı,

9
00:00:29,100 --> 00:00:30,800
rəfə daxil etdikdə,

10
00:00:32,200 --> 00:00:34,100
biz deyə bilərik ki,

11
00:00:34,400 --> 00:00:35,900
proqramlaşdırmada da,

12
00:00:36,000 --> 00:00:38,700
bütün ədədləri və dəyişənləri,

13
00:00:39,000 --> 00:00:39,800
massivlərə

14
00:00:39,900 --> 00:00:41,100
daxil etmiş oluruq.

15
00:00:41,200 --> 00:00:43,400
Və bizim massivimiz, kiçik bir rəf kimi,

16
00:00:44,000 --> 00:00:44,900
görsənmiş olur.

17
00:00:45,300 --> 00:00:48,100
İndi, gəlin, massivləri kod üzərində yazaq

18
00:00:48,200 --> 00:00:51,700
və bayaqkı, qeyd elədiyimiz nümunəni götürək.

19
00:00:51,800 --> 00:00:52,800
Məsələn,

20
00:00:52,900 --> 00:00:53,800
meyvələr,

21
00:00:55,000 --> 00:00:56,000
bərabərdir

22
00:00:56,700 --> 00:01:00,300
Massivi yazmaq üçün, biz, kvadrat mötərizələrdən 
istifadə edirik.

23
00:01:00,500 --> 00:01:05,500
Bununla, biz göstəririk ki, meyvələr massiv 
formatındadır.

24
00:01:05,600 --> 00:01:08,300
Və, içində hər bir meyvəni daxil edirik.

25
00:01:08,600 --> 00:01:09,200
Məsələn,

26
00:01:09,500 --> 00:01:10,300
alma

27
00:01:11,700 --> 00:01:12,600
vergül

28
00:01:13,200 --> 00:01:14,300
armud

29
00:01:15,500 --> 00:01:16,500
vergül

30
00:01:17,400 --> 00:01:18,300
banan

31
00:01:19,000 --> 00:01:19,900
və s.

32
00:01:20,700 --> 00:01:21,400
İndi isə,

33
00:01:21,600 --> 00:01:22,000
gəlin, biz,

34
00:01:22,100 --> 00:01:24,100
almanı

35
00:01:24,600 --> 00:01:25,700
ekranda çap edək.

36
00:01:25,800 --> 00:01:28,300
Bunun üçün nə etmək lazımdır?

37
00:01:28,400 --> 00:01:31,200
Hər bir proqramlaşdırma dilində olduğu kimi,

38
00:01:31,300 --> 00:01:34,200
Pythonda da, massivlər sıfırdan başlayır.

39
00:01:34,300 --> 00:01:36,700
Yəni, ilk elementin indeksi,

40
00:01:36,900 --> 00:01:37,600
sıfır olur.

41
00:01:37,700 --> 00:01:40,500
Bununla da, biz, alma yazısını çıxartmaq 
üçün

42
00:01:40,600 --> 00:01:41,500
nə etməliyik?

43
00:01:41,600 --> 00:01:43,300
Biz yazmalıyıq,

44
00:01:43,400 --> 00:01:44,500
print,

45
00:01:44,900 --> 00:01:46,000
meyvələr

46
00:01:47,400 --> 00:01:49,500
və mötərizəni açırıq,

47
00:01:49,600 --> 00:01:51,200
yazırıq sıfır.

48
00:01:51,600 --> 00:01:53,000
Bu, o deməkdir ki,

49
00:01:53,700 --> 00:01:55,700
biz Pythona əmr edirik,

50
00:01:56,100 --> 00:01:59,900
get meyvələr massivinə,

51
00:02:00,000 --> 00:02:02,700
və orda sıfırıncı elementi çıxart.

52
00:02:02,800 --> 00:02:05,000
sıfırıncı element biz dediyimiz kimi,

53
00:02:05,500 --> 00:02:06,400
birinci elementdir.

54
00:02:07,100 --> 00:02:09,800
Və biz bunu test etsək,

55
00:02:13,000 --> 00:02:15,100
görərik ki, bizə, ekrana almanı çap etdi.

56
00:02:16,500 --> 00:02:17,700
Bəs, nə düşünürsünüz?

57
00:02:17,800 --> 00:02:20,100
Bananı çap etmək üçün neçə yazmaq lazımdır?

58
00:02:20,400 --> 00:02:21,400
Gəlin, yoxlayaq.

59
00:02:21,500 --> 00:02:24,200
Sıfırıncı element almadır.

60
00:02:24,300 --> 00:02:26,500
Birince element armuddur.

61
00:02:27,000 --> 00:02:29,400
İkinci element is, banandır.

62
00:02:30,000 --> 00:02:30,900
Deməli,

63
00:02:31,000 --> 00:02:33,400
biz yazsaq, meyvələr 2,

64
00:02:34,100 --> 00:02:35,200
və yoxlasaq,

65
00:02:36,000 --> 00:02:39,700
görərik ki, bizdə, ekrana bananı çap etdi.

66
00:02:40,000 --> 00:02:41,000
İndi isə, gəlin,

67
00:02:41,100 --> 00:02:43,500
meyvələrin içinə, əlavə meyvələr əlavə edək.

68
00:02:43,900 --> 00:02:46,400
Məsələn, biz yazsaq, meyvələr

69
00:02:47,000 --> 00:02:48,400
nöqtə "append"

70
00:02:48,500 --> 00:02:53,500
"append" funksiyası massivlərin içinə yeni 
element əlavə edir.

71
00:02:53,600 --> 00:02:56,800
Və, biz bura, hansısa bir meyvəni yazaq.

72
00:02:57,600 --> 00:02:58,200
Məsələn,

73
00:02:59,300 --> 00:03:00,300
gilas.

74
00:03:00,400 --> 00:03:05,200
Və biz, meyvələr massivinin hamısını çap 
etsək,

75
00:03:08,200 --> 00:03:09,400
görərik ki,

76
00:03:09,600 --> 00:03:10,500
alma,

77
00:03:11,300 --> 00:03:12,300
armud,

78
00:03:12,900 --> 00:03:13,700
banan

79
00:03:14,400 --> 00:03:15,400
və gilas

80
00:03:16,000 --> 00:03:19,400
Meyvələri meyvə massivinə daxil edək.

81
00:03:20,000 --> 00:03:23,300
Biz, bir neçə meyvə əlavə edə bilərik.

82
00:03:23,600 --> 00:03:23,900
Məsələn,

83
00:03:24,000 --> 00:03:25,100
meyvələr

84
00:03:26,000 --> 00:03:27,000
append

85
00:03:29,500 --> 00:03:30,100
nar.

86
00:03:31,000 --> 00:03:32,000
Və biz yenə,

87
00:03:32,500 --> 00:03:33,400
meyvələri

88
00:03:33,500 --> 00:03:34,200
çap edirik.

89
00:03:34,300 --> 00:03:35,700
Bunu da yoxlasaq,

90
00:03:37,500 --> 00:03:39,000
görərik ki, alma,

91
00:03:39,100 --> 00:03:40,000
armud,

92
00:03:40,600 --> 00:03:41,500
banan,

93
00:03:41,900 --> 00:03:42,600
gilas

94
00:03:43,200 --> 00:03:45,000
və nar kimi meyvələr var.

95
00:03:45,100 --> 00:03:46,300
Eyni zamanda,

96
00:03:46,400 --> 00:03:46,900
bizdə

97
00:03:47,600 --> 00:03:50,100
nöqtə "pop" funksiyası vardır.

98
00:03:50,800 --> 00:03:52,200
"Pop" funksiyası nə edir?

99
00:03:52,300 --> 00:03:53,400
"Pop" funksiyası,

100
00:03:53,900 --> 00:03:57,200
massivin daxilində ən axırıncı elementi silir.

101
00:03:57,700 --> 00:03:59,300
Gəlin, yoxlayaq.

102
00:03:59,400 --> 00:04:01,100
Biz yazsaq, meyvələr

103
00:04:03,000 --> 00:04:05,100
nöqtə pop

104
00:04:07,000 --> 00:04:10,200
və axırda, yenə də, meyvələri "print" etsək,

105
00:04:10,800 --> 00:04:11,400
baxarıq.

106
00:04:11,500 --> 00:04:12,800
Deməli, bizdə bundan qabaq,

107
00:04:13,500 --> 00:04:14,600
massiv

108
00:04:15,000 --> 00:04:16,100
bu formatda idi

109
00:04:16,200 --> 00:04:17,600
və axırıncı element nar idi.

110
00:04:18,400 --> 00:04:20,600
İndi, gəlin, test edək.

111
00:04:21,100 --> 00:04:26,600
Alma, armud, banan, gilas və bununla da, 
bitir.

112
00:04:27,100 --> 00:04:30,200
Massivlərdə biz, hər bir elementi də, dəyişə 
bilərik.

113
00:04:30,600 --> 00:04:33,800
Məsələn, gəlin, armudu dəyişək.

114
00:04:34,600 --> 00:04:35,800
Ona görə, yazırıq:

115
00:04:35,900 --> 00:04:36,700
Meyvələr,

116
00:04:38,100 --> 00:04:39,300
Armud bizdə,

117
00:04:39,400 --> 00:04:42,100
birinci indeksdə yerləşdiyi üçün,

118
00:04:42,200 --> 00:04:42,600
yazırıq:

119
00:04:42,700 --> 00:04:45,600
Meyvələr mötərizədə 1

120
00:04:46,100 --> 00:04:47,000
bərabərdir

121
00:04:47,700 --> 00:04:50,800
burda isə, biz, yeni meyvə adı daxil edirik.

122
00:04:51,400 --> 00:04:52,100
Məsələn,

123
00:04:54,500 --> 00:04:57,400
Və biz, yenidən, meyvələri çap etsək,

124
00:04:58,300 --> 00:04:59,800
görərik ki,

125
00:05:00,300 --> 00:05:02,500
bizdə, çıxır alma

126
00:05:03,200 --> 00:05:05,900
və armudu əvəz edir tut,

127
00:05:06,600 --> 00:05:07,300
banan

128
00:05:07,700 --> 00:05:08,800
və gilas.

129
00:05:09,500 --> 00:05:10,300
Bəs, yaxşı,

130
00:05:10,500 --> 00:05:11,400
təsəvvür edin,

131
00:05:11,600 --> 00:05:13,400
bizim massivin içində

132
00:05:13,800 --> 00:05:15,800
bir milyona yaxın ədəd var.

133
00:05:16,500 --> 00:05:17,000
Və biz,

134
00:05:17,200 --> 00:05:18,800
hamısını bir-bir print

135
00:05:19,200 --> 00:05:19,900
meyvə sıfır,

136
00:05:20,200 --> 00:05:21,200
print meyvə bir,

137
00:05:21,500 --> 00:05:22,700
print meyvə iki,

138
00:05:22,800 --> 00:05:23,400
və s.

139
00:05:23,800 --> 00:05:24,600
yazmaq yerinə,

140
00:05:24,700 --> 00:05:25,900
necə edə bilərik ki,

141
00:05:26,000 --> 00:05:27,400
hamısını bir dəfəyə çıxardaq.

142
00:05:27,500 --> 00:05:29,800
Bunu isə, artıq, növbəti dərsimizdə öyrənəcəyik.

143
00:05:30,000 --> 00:05:31,300
Sizə təklif edirəm ki,

144
00:05:31,500 --> 00:05:33,100
massivlərin üstündə

145
00:05:33,200 --> 00:05:35,000
özünüz bir az da, işləyəsiniz

146
00:05:35,100 --> 00:05:36,300
və testləri edəsiniz.